Murat
New member
Bu yaklaşımın güçlü tarafı, soruşturmanın etkinliğine ve nesnel kanıta önem vermesidir.
Fakat aynı veri odaklı yaklaşım başka bir soruyu da sormalıdır: Verinin tamamına erişmek gerçekten gerekli mi, yoksa yalnızca soruşturmayla bağlantılı kısmı yeterli mi?
Öte yandan sosyal etkiler ve empati açısından düşünen bir kadın okuyucu şöyle sorabilir:
“Telefonumdaki ailemin, arkadaşlarımın veya başka insanların özel yazışmaları neden bir soruşturmanın konusu hâline gelsin?”
Bu soru da son derece önemlidir.
Üstelik bu yaklaşımı sadece kadınlara özgü görmek hatalı olur. Aynı kaygıyı erkekler de yaşayabilir. Benzer biçimde kadınlar da “delillerin objektif biçimde incelenmesi gerekiyor” diyebilir.
Dolayısıyla daha bilimsel yaklaşım, cinsiyetleri kesin kutulara ayırmak değil, veri güvenliği, mahremiyet, adalet, mağdur hakları ve soruşturmanın etkinliği gibi farklı değerleri aynı masaya koymak olacaktır.
Hukuka aykırı inceleme yapılırsa ne olur?
Bu nokta çoğu kişinin düşündüğünden daha önemli.
CMK 217/2 uyarınca yüklenen suç, hukuka uygun şekilde elde edilmiş delillerle ispat edilebilir. Adalet Bakanlığı'nın UYAP mevzuat ve içtihat sisteminde yer alan değerlendirmelerde de CMK 134'teki şartların dijital deliller açısından özel ve sıkı bir koruma rejimi oluşturduğu belirtilmektedir. Mevzuat
Yargıtay içtihatları da dijital delillerin elde edilme yöntemine önem veriyor. Akademik hukuk literatüründe aktarılan çeşitli Yargıtay kararlarında, gerekli arama kararı olmaksızın bilgisayar sistemlerinde yapılan incelemeler sonucunda elde edilen materyallerin hukuka aykırı delil niteliğinde değerlendirilebildiği görülüyor. DergiPark
Burada önemli bir ayrım var:
“Telefonum incelendi ve bir şey bulundu” demek, “bulunan şey kesinlikle mahkemede kullanılabilir” anlamına gelmez.
Delilin içeriği kadar, elde edilme biçimi de hukuken önemlidir.
Anayasa Mahkemesi'nin yaklaşımı neden önemli?
Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararları da özel hayat ve haberleşmenin gizliliği konusunda önemli bir çerçeve sunuyor.
Mahkeme, kamu makamlarının kişisel veriler ve haberleşme kayıtlarına müdahalelerinde yalnızca müdahalenin varlığına değil, bunun gerekçesine, kapsamına ve ölçülülüğüne de bakıyor. Örneğin Tevfik Türkmen kararında, özel hayat ve haberleşme özgürlüklerine yapılan müdahalenin ölçülü olup olmadığının somut olayın özellikleri üzerinden değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştı. Anayasa Mahkemesi
Mahkemenin güncel içtihat derlemesinde de haberleşmenin yalnızca telefon görüşmelerinden ibaret olmadığı; yazılı ve görsel iletişimlerin içeriğinin gizliliğinin de koruma kapsamında bulunduğu belirtiliyor. Anayasa Mahkemesi
Bu yaklaşım akıllı telefonlar açısından son derece anlamlı. Çünkü WhatsApp mesajı, e-posta, sosyal medya mesajı veya fotoğrafın tamamı kişinin özel yaşamının bir parçası olabilir.
ABD'deki araştırmalar bize ne söylüyor?
Türkiye'deki hukuk sistemi ile ABD hukuk sistemi aynı değildir; dolayısıyla ABD kararlarını Türkiye'de doğrudan hukuk kuralı gibi kullanmak doğru olmaz. Ancak karşılaştırmalı araştırmalar meselenin neden dünya genelinde tartışmalı olduğunu göstermesi açısından faydalıdır.
2019 yılında Behavioral Sciences & the Law dergisinde yayımlanan hakemli bir araştırmada, insanların cep telefonlarındaki konum verilerini ve diğer telefon verilerini ne ölçüde özel kabul ettikleri incelendi. Araştırmanın sonuçlarına göre katılımcılar telefonlardaki bilgileri oldukça yüksek düzeyde mahrem kabul etmiş ve bazı telefon verilerini konum bilgilerinden bile daha özel değerlendirmiştir. PubMed
Buradaki ilginç sonuç şu: Toplumun teknolojiye bakışı, klasik “arama” kavramından farklılaşmaya başlamış durumda.
Bir evin aranması ile bir insanın yıllarca biriktirdiği dijital yaşamın tamamının taranması aynı mahremiyet etkisini yaratmayabilir.
Telefon sahibinin rızası her şeyi çözer mi?
Burada da dikkatli olmak gerekiyor.
Bir kişinin telefonu gönüllü olarak göstermesi ile hukuken geçerli bir rıza bulunup bulunmadığı aynı mesele değildir. Özellikle kişi baskı, korku veya otorite karşısında hareket ediyorsa “gösterdim” ifadesinin hukuki anlamı somut olayın şartlarına göre değerlendirilmelidir.
Ayrıca telefonun fiziksel olarak gösterilmesi, içindeki bütün dijital verilerin sınırsız biçimde incelenmesine otomatik olarak izin verildiği anlamına geldiği varsayılmamalıdır.
Bu nedenle somut bir olayda “telefonumu kendim verdim, artık her şeye bakabilirler” şeklinde kesin bir sonuç çıkarmak yerine, telefonun hangi amaçla teslim edildiği, incelemenin kapsamı, soruşturmanın niteliği ve hangi hukuki kararın bulunduğu birlikte değerlendirilmelidir.
Asıl tartışılması gereken soru: Güvenlik mi, mahremiyet mi?
Bence meseleyi “polis haklı mı, vatandaş haklı mı?” şeklinde ikiye bölmek fazla kolaycı olur.
Suçların aydınlatılması için dijital deliller son derece değerli olabilir. Özellikle organize suç, dolandırıcılık, çocuklara karşı suçlar, uyuşturucu ticareti veya siber suçlar gibi alanlarda telefon verileri olayın nasıl gerçekleştiğini anlamada önemli ipuçları sağlayabilir.
Fakat diğer tarafta telefonlar artık insanların hayatlarının dijital biyografileri hâline geldi.
Bu nedenle gerçek mesele polisin teknolojiyi kullanıp kullanamayacağı değil, teknolojik gücün hangi hukuki ve bilimsel sınırlar içerisinde kullanılacağıdır.
Bilimsel araştırmalar da bu noktayı destekliyor: Dijital adli bilişimde veri çıkarma yöntemlerinin güvenilirliği, tekrar edilebilirliği, delil bütünlüğü ve mahremiyetin korunması birlikte değerlendirilmek zorunda. PubMed+1
Forum için asıl tartışma soruları
Sizce ciddi bir suç şüphesi bulunan kişinin telefonunun incelenmesi için hangi sınırlar mutlaka korunmalı?
Bir telefonun fiziksel olarak aranması ile içindeki WhatsApp, galeri ve e-posta verilerinin incelenmesi arasında sizce yeterince açık bir hukuki ayrım var mı?
Polisin elindeki teknolojik imkânlar arttıkça mahkeme kararlarının kapsamı da daha ayrıntılı mı olmalı?
Bir telefonda suçla ilgili tek bir mesaj aranırken, aynı inceleme sırasında suçla ilgisiz yüzlerce özel mesajın görülmesi sizce kaçınılmaz bir durum olarak kabul edilebilir mi?
Ve belki de en zor soru: Bir kişinin mahremiyetini korumak ile bir suçun deliline ulaşmak çatıştığında, “ölçülülük” sınırını kim ve hangi bilimsel kriterlere göre belirlemeli?
Sonuç: “Polis telefona bakabilir mi?” sorusunun doğru cevabı neden tek kelime değil?
Türkiye'de polisin bir kişinin telefonuna istediği zaman, istediği kapsamda bakabileceğini söylemek hukuken doğru değildir. Telefonun ele geçirilmesi, aranması ve içindeki dijital verilerin incelenmesi farklı işlemler olabilir ve özellikle dijital içeriğin ayrıntılı incelenmesi bakımından CMK'nın ilgili hükümleri, Anayasa'nın özel hayat ve haberleşme güvenceleri ve Yargıtay ile Anayasa Mahkemesi içtihatları dikkate alınmalıdır. Anayasa Mahkemesi+1
Bilimsel açıdan da telefon incelemesi basit bir “ekrana bakma” faaliyeti değildir. Dijital delilin nasıl elde edildiği, bütünlüğünün korunup korunmadığı, hangi yöntemle analiz edildiği ve soruşturmanın amacıyla elde edilen verinin kapsamı arasında makul bir ilişki bulunup bulunmadığı önem taşır.
Sonuçta iyi işleyen bir hukuk sistemi iki şeyi aynı anda başarabilmelidir: Suçun deliline ulaşmak ve masum insanların özel hayatını gereksiz yere soruşturmanın içine çekmemek.
Bence teknolojinin geliştiği çağda asıl sınav tam da burada başlıyor. Çünkü telefonlarımız küçüldükçe içlerindeki hayat büyüyor; hukuk ise bu dijital hayatın nerede başlayıp nerede korunması gerektiğine her geçen gün daha hassas bir cevap vermek zorunda.
Fakat aynı veri odaklı yaklaşım başka bir soruyu da sormalıdır: Verinin tamamına erişmek gerçekten gerekli mi, yoksa yalnızca soruşturmayla bağlantılı kısmı yeterli mi?
Öte yandan sosyal etkiler ve empati açısından düşünen bir kadın okuyucu şöyle sorabilir:
“Telefonumdaki ailemin, arkadaşlarımın veya başka insanların özel yazışmaları neden bir soruşturmanın konusu hâline gelsin?”
Bu soru da son derece önemlidir.
Üstelik bu yaklaşımı sadece kadınlara özgü görmek hatalı olur. Aynı kaygıyı erkekler de yaşayabilir. Benzer biçimde kadınlar da “delillerin objektif biçimde incelenmesi gerekiyor” diyebilir.
Dolayısıyla daha bilimsel yaklaşım, cinsiyetleri kesin kutulara ayırmak değil, veri güvenliği, mahremiyet, adalet, mağdur hakları ve soruşturmanın etkinliği gibi farklı değerleri aynı masaya koymak olacaktır.
Hukuka aykırı inceleme yapılırsa ne olur?
Bu nokta çoğu kişinin düşündüğünden daha önemli.
CMK 217/2 uyarınca yüklenen suç, hukuka uygun şekilde elde edilmiş delillerle ispat edilebilir. Adalet Bakanlığı'nın UYAP mevzuat ve içtihat sisteminde yer alan değerlendirmelerde de CMK 134'teki şartların dijital deliller açısından özel ve sıkı bir koruma rejimi oluşturduğu belirtilmektedir. Mevzuat
Yargıtay içtihatları da dijital delillerin elde edilme yöntemine önem veriyor. Akademik hukuk literatüründe aktarılan çeşitli Yargıtay kararlarında, gerekli arama kararı olmaksızın bilgisayar sistemlerinde yapılan incelemeler sonucunda elde edilen materyallerin hukuka aykırı delil niteliğinde değerlendirilebildiği görülüyor. DergiPark
Burada önemli bir ayrım var:
“Telefonum incelendi ve bir şey bulundu” demek, “bulunan şey kesinlikle mahkemede kullanılabilir” anlamına gelmez.
Delilin içeriği kadar, elde edilme biçimi de hukuken önemlidir.
Anayasa Mahkemesi'nin yaklaşımı neden önemli?
Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararları da özel hayat ve haberleşmenin gizliliği konusunda önemli bir çerçeve sunuyor.
Mahkeme, kamu makamlarının kişisel veriler ve haberleşme kayıtlarına müdahalelerinde yalnızca müdahalenin varlığına değil, bunun gerekçesine, kapsamına ve ölçülülüğüne de bakıyor. Örneğin Tevfik Türkmen kararında, özel hayat ve haberleşme özgürlüklerine yapılan müdahalenin ölçülü olup olmadığının somut olayın özellikleri üzerinden değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştı. Anayasa Mahkemesi
Mahkemenin güncel içtihat derlemesinde de haberleşmenin yalnızca telefon görüşmelerinden ibaret olmadığı; yazılı ve görsel iletişimlerin içeriğinin gizliliğinin de koruma kapsamında bulunduğu belirtiliyor. Anayasa Mahkemesi
Bu yaklaşım akıllı telefonlar açısından son derece anlamlı. Çünkü WhatsApp mesajı, e-posta, sosyal medya mesajı veya fotoğrafın tamamı kişinin özel yaşamının bir parçası olabilir.
ABD'deki araştırmalar bize ne söylüyor?
Türkiye'deki hukuk sistemi ile ABD hukuk sistemi aynı değildir; dolayısıyla ABD kararlarını Türkiye'de doğrudan hukuk kuralı gibi kullanmak doğru olmaz. Ancak karşılaştırmalı araştırmalar meselenin neden dünya genelinde tartışmalı olduğunu göstermesi açısından faydalıdır.
2019 yılında Behavioral Sciences & the Law dergisinde yayımlanan hakemli bir araştırmada, insanların cep telefonlarındaki konum verilerini ve diğer telefon verilerini ne ölçüde özel kabul ettikleri incelendi. Araştırmanın sonuçlarına göre katılımcılar telefonlardaki bilgileri oldukça yüksek düzeyde mahrem kabul etmiş ve bazı telefon verilerini konum bilgilerinden bile daha özel değerlendirmiştir. PubMed
Buradaki ilginç sonuç şu: Toplumun teknolojiye bakışı, klasik “arama” kavramından farklılaşmaya başlamış durumda.
Bir evin aranması ile bir insanın yıllarca biriktirdiği dijital yaşamın tamamının taranması aynı mahremiyet etkisini yaratmayabilir.
Telefon sahibinin rızası her şeyi çözer mi?
Burada da dikkatli olmak gerekiyor.
Bir kişinin telefonu gönüllü olarak göstermesi ile hukuken geçerli bir rıza bulunup bulunmadığı aynı mesele değildir. Özellikle kişi baskı, korku veya otorite karşısında hareket ediyorsa “gösterdim” ifadesinin hukuki anlamı somut olayın şartlarına göre değerlendirilmelidir.
Ayrıca telefonun fiziksel olarak gösterilmesi, içindeki bütün dijital verilerin sınırsız biçimde incelenmesine otomatik olarak izin verildiği anlamına geldiği varsayılmamalıdır.
Bu nedenle somut bir olayda “telefonumu kendim verdim, artık her şeye bakabilirler” şeklinde kesin bir sonuç çıkarmak yerine, telefonun hangi amaçla teslim edildiği, incelemenin kapsamı, soruşturmanın niteliği ve hangi hukuki kararın bulunduğu birlikte değerlendirilmelidir.
Asıl tartışılması gereken soru: Güvenlik mi, mahremiyet mi?
Bence meseleyi “polis haklı mı, vatandaş haklı mı?” şeklinde ikiye bölmek fazla kolaycı olur.
Suçların aydınlatılması için dijital deliller son derece değerli olabilir. Özellikle organize suç, dolandırıcılık, çocuklara karşı suçlar, uyuşturucu ticareti veya siber suçlar gibi alanlarda telefon verileri olayın nasıl gerçekleştiğini anlamada önemli ipuçları sağlayabilir.
Fakat diğer tarafta telefonlar artık insanların hayatlarının dijital biyografileri hâline geldi.
Bu nedenle gerçek mesele polisin teknolojiyi kullanıp kullanamayacağı değil, teknolojik gücün hangi hukuki ve bilimsel sınırlar içerisinde kullanılacağıdır.
Bilimsel araştırmalar da bu noktayı destekliyor: Dijital adli bilişimde veri çıkarma yöntemlerinin güvenilirliği, tekrar edilebilirliği, delil bütünlüğü ve mahremiyetin korunması birlikte değerlendirilmek zorunda. PubMed+1
Forum için asıl tartışma soruları
Sizce ciddi bir suç şüphesi bulunan kişinin telefonunun incelenmesi için hangi sınırlar mutlaka korunmalı?
Bir telefonun fiziksel olarak aranması ile içindeki WhatsApp, galeri ve e-posta verilerinin incelenmesi arasında sizce yeterince açık bir hukuki ayrım var mı?
Polisin elindeki teknolojik imkânlar arttıkça mahkeme kararlarının kapsamı da daha ayrıntılı mı olmalı?
Bir telefonda suçla ilgili tek bir mesaj aranırken, aynı inceleme sırasında suçla ilgisiz yüzlerce özel mesajın görülmesi sizce kaçınılmaz bir durum olarak kabul edilebilir mi?
Ve belki de en zor soru: Bir kişinin mahremiyetini korumak ile bir suçun deliline ulaşmak çatıştığında, “ölçülülük” sınırını kim ve hangi bilimsel kriterlere göre belirlemeli?
Sonuç: “Polis telefona bakabilir mi?” sorusunun doğru cevabı neden tek kelime değil?
Türkiye'de polisin bir kişinin telefonuna istediği zaman, istediği kapsamda bakabileceğini söylemek hukuken doğru değildir. Telefonun ele geçirilmesi, aranması ve içindeki dijital verilerin incelenmesi farklı işlemler olabilir ve özellikle dijital içeriğin ayrıntılı incelenmesi bakımından CMK'nın ilgili hükümleri, Anayasa'nın özel hayat ve haberleşme güvenceleri ve Yargıtay ile Anayasa Mahkemesi içtihatları dikkate alınmalıdır. Anayasa Mahkemesi+1
Bilimsel açıdan da telefon incelemesi basit bir “ekrana bakma” faaliyeti değildir. Dijital delilin nasıl elde edildiği, bütünlüğünün korunup korunmadığı, hangi yöntemle analiz edildiği ve soruşturmanın amacıyla elde edilen verinin kapsamı arasında makul bir ilişki bulunup bulunmadığı önem taşır.
Sonuçta iyi işleyen bir hukuk sistemi iki şeyi aynı anda başarabilmelidir: Suçun deliline ulaşmak ve masum insanların özel hayatını gereksiz yere soruşturmanın içine çekmemek.
Bence teknolojinin geliştiği çağda asıl sınav tam da burada başlıyor. Çünkü telefonlarımız küçüldükçe içlerindeki hayat büyüyor; hukuk ise bu dijital hayatın nerede başlayıp nerede korunması gerektiğine her geçen gün daha hassas bir cevap vermek zorunda.